Błędy i problemy związane z żywieniem psów i kotów

Żyjemy w czasach, w których większość zwierząt otrzymuje znacznie więcej pokarmu niż faktycznie go potrzebuje, ponieważ karmienie stało się podstawowym mechanizmem interakcji człowieka ze swoimi czworonożnymi pupilami. Zasada jest prosta: jeśli chcesz zobaczyć swego psa merdającego ogonem – podaj mu przekąskę. Jeżeli chcesz zobaczyć to po drugi raz, podaj drugą itp. Częstym zjawiskiem jest przekarmianie zwierząt, co prowadzi do znaczącego częstszego występowania nadwagi i otyłości.

Przekarmianie zwierząt

Trudno jest jednoznacznie wskazać najważniejsze przyczyny przekarmiania zwierząt. Jest to zadanie nie tylko dla lekarza weterynarii czy żywieniowca, ale także dla socjologa czy behawiorysty, ponieważ u podłoża niektórych zaburzeń dietetycznych leżą zaburzenia socjalne czy behawioralne. Na pewno jednak poważnym problemem jest brak wiedzy dotyczącej istnienia segmentacji karm znajdujących się na rynku. Odgrywa ona istotną rolę, ponieważ na jej podstawie można określić przynależność wybranych produktów do mniej lub bardziej dokładnie scharakteryzowanego segmentu rynkowego. Rynek składa się przede wszystkim z dwóch głównych segmentów: tzw. karm popularnych, które są dostępne w większości sklepów spożywczych, a ich popularność wynika przede wszystkim z relatywnie atrakcyjnej ceny oraz powszechnej dostępności. Drugim segmentem rynkowym są tzw. karmy z grupy premium, które dostępne są przede wszystkim w kanale specjalistycznym, czyli w sklepach zoologicznych i u lekarzy weterynarii. Segment ten jest jednak wewnętrzne zróżnicowany i w efekcie wyróżnia się w nim karmy superpremium o jeszcze wyższej jakości niż karmy premium. A w segmencie karm superpremium pojawiły się karmy, które niektórzy producenci nazywają karmami holistycznymi, zaś inni karmami naturalnymi (tzw. all natural). Główny problem związany z podawaniem karm z różnych segmentów wynika przede wszystkim z faktu, że karmy z segmentów premium i wyższych mają wyższą gęstość energetyczną i strawność niż karmy dostępne w sklepach spożywczych, dlatego właściciel powinien je podawać w mniejszej objętości niż karmy popularne. A problemy pojawiają się najczęściej przy przejściu z karmy popularnej na karmę premium, ponieważ zwierzę jedzące dotychczas określoną objętość karmy popularnej nie potrafi zrozumieć, dlaczego podaje mu się teraz mniej nowej karmy. Właściciel często ulega żebrzącemu o jedzenie zwierzęciu i pojawia się problem przejedzenia.

Nowe trendy w żywieniu zwierząt

Pisząc o segmentacji karm, chciałbym także zwrócić uwagę na najnowszy trend w żywieniu zwierząt karmami komercyjnymi, jakim są wspomniane wcześnie karmy holistyczne (naturalne). Wg definicji znajdującej się w Słowniku języka polskiego PWN holistyczny znaczy tyle co całościowy. Można więc przypuszczać, że przymiotnikiem tym określane będą nie tylko karmy dla zwierząt. I tak jest w rzeczywistości. Na rynku oferowane są „holistyczne” kosmetyki dla kobiet, czyli takie, które działają nie tylko w miejscu ich stosowania, ale również wpływają na cały organizm, w tym także na psychikę. Wiele siłowni oferuje „holistyczny” program treningowy, czyli program zapewniający harmonijny rozwój wszystkich grup mięśni, połączony z dodatnim wpływem na sferę psychiczną. A więc na czym mają polegać wyjątkowe cechy karmy holistycznej? Zgodnie ze słownikową definicją karma holistyczna powinna zawierać takie składniki, które nie tylko zaspokoją zapotrzebowanie pokarmowe zwierzęcia, ale także będą jednocześnie wpływały pozytywnie na jego psychikę. Ponadto będą składały się z olbrzymiej ilości różnorodnych składników, z których każdy ma dostarczać czegoś naprawdę dla zwierzęcia niezbędnego. Trzeba jednak pamiętać, że suche karmy holistyczne są produkowane w tym samym procesie technologicznym co wszystkie inne suche karmy dla zwierząt, więc końcowe produkty będą miały wiele cech wspólnych, chociażby pod względem konsystencji, zawartości węglowodanów czy trwałości.

Małe co nie co miedzy posiłkami

Druga sprawa to podawanie przekąsek. Nie każdy właściciel chce przyjąć do wiadomości, że każda przekąska powinna oznaczać zmniejszenie ilości dziennej dawki pokarmowej. Producenci karm mają świadomość, że mimo oferowania możliwie najlepiej zbilansowanego produktu właściciel i tak poda przekąskę, stąd na opakowaniach pojawiają się zalecenia, aby przekąski nie stanowiły więcej niż 10-15% dziennej dawki pokarmowej, zaś zwierzę o taką właśnie ilość powinno mieć zmniejszoną dzienną dawkę podawanego pokarmu.

Mieszania karmy suchej z mokrą

Wielu właścicieli stara się zachować różnorodność w żywieniu swych zwierząt, co najczęściej przybiera postać jednoczesnego podawania zarówno karm suchych, jak i wilgotnych. Z mojego punktu widzenia nie jest to postępowanie naganne, choć istnieją dietetycy, którzy uważają, że jest to podstawowy błąd dietetyczny. W takim przypadku trzeba mieć jednak świadomość, że nawet przy podawaniu karmy suchej i mokrej jednocześnie zapotrzebowanie pokarmowe psa nie ulega zmianie – co oznacza, że oba rodzaje pokarmu mają się uzupełniać pod względem kalorycznym. Czyli dzienna dawka kalorii musi pozostać stała – nie może być tak, że pies codziennie dostaje taką samą dawkę karmy suchej, a co drugi dzień dodatkowo jeszcze puszkę karmy mokrej. Po prostu, jeżeli dodajemy karmę mokrą, musimy zabrać cześć karmy suchej i wówczas nie powinniśmy mieć większych problemów.

Częstotliwość podawania posiłków

Rodzi się także pytanie, jak często pies czy kot powinny otrzymywać jedzenie. W przypadku kotów sprawa jest jasna – kot sam reguluje ilość pobieranego pokarmu, więc może mieć do niego stały dostęp. Problemy mogą się jednak pojawić w przypadku kotów kastrowanych bądź sterylizowanych, gdzie ze względu na zmiany hormonalne po wykonanym zabiegu zwierzę zaczyna mieć większy apetyt i przybierać na wadze. W takim przypadku zalecane staje się rozdzielenie kotu jedzenia na kilka posiłków, a najlepiej, aby było ich co najmniej cztery, przy czym jeden może być podawany późno w nocy. W przypadku psów od dawna utarło się, zwierzęta te wymagają jedynie jednego posiłku dziennie. Obecnie jednak pogląd ten się nieco zmienia, w szczególności w odniesieniu do psów z nadwagą, gdzie znacznie bardziej pożądane jest podawanie co najmniej dwóch posiłków, które wcale nie muszą być równe – posiłek główny może być rano, zaś nieco mniejszy późnym popołudniem. Dzięki temu pies nie najada się „na cały dzień”, nie dochodzi do tak wysokiego poposiłkowego wzrostu stężenia insuliny we krwi i jest to korzystniejsze z punktu widzenia profilaktyki chociażby otyłości.

Na koniec…

Oczywiście wielu właścicieli chciałoby uzyskać odpowiedź na kluczowe według nich pytania: czym karmić i która karma jest lepsza. Ja uważam, że są to pytania, na które nie ma dobrej odpowiedzi, ponieważ tak jak ludzie żywią się w różny sposób i co innego im smakuje, tak samo zwierzęta mają prawo do różnego pokarmu i dopóki jest on zbilansowany, nie może spowodować żadnych negatywnych skutków. A z karmami jest jak z samochodami – samochody są różne, ale mają jedną wspólną cechę: każdym można się przemieszczać. Podobnie jest z karmami – różnią się między sobą, ale wszystkie są zbilansowane i zapewniają spełnienie zapotrzebowania pokarmowego otrzymujących je zwierząt.

Dr Michał Jank
Zakład Dietetyki
Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW